آشنایی با مجلات علمی و مقاله نویسی (بخش دوم)

مقــالــه
به نوعی می‌توان گفت اولین مقاله  در اواخر قرن شانزدهم میلادی توسط مایکل دی مونتاین  فرانسوی به قلم تحریر درآمد که مقاله‌ای مطبوعاتی بود. بعد از او ادیبانی انگلیسی همچون فرانسیس بکن ، آبراهام کولی  و جان درایدن  تحت تأثیر مقالات وی قرار گرفتند. البته از نظر بسیاری از محققان و تاریخ‌نویسان فرانسیس بکن به عنوان اولین مقاله‌نویس انگلیسی شناخته می‌شود. بعد از ایشان و در سده هجدهم میلادی پیشرفته‌ای بیشتری در حوزه مقاله‌نویسی مطبوعاتی صورت گرفت . در اواخر قرن بیستم نگارش مقالات غیررسمی کم فروغتر شده و بالعکس؛ نگارش مقاله‌های نظری، انتقادی، ادبی و فکری به ویژه در نشریات دانشگاهی رونق بیشتری پیدا کردند. 


🔴 تعاریف گوناگونی از مقاله ارائه شده است که تعدادی از جامع‌ترین آن‌ها به قرار زیر هستند:

🎓 «مقاله نوشتاری کوتاه از یک تا سی صفحه یا فصلی از کتاب است که نویسنده در آن دیدگاه، یافته‌ها و تجربه‌های ذهنی خود را درباره‌ی یک موضوع به بحث می‌گذارد».

🎓 «مقاله انشایی است که حجمی متوسط دارد و در مورد موضوعی معین بحث می‌کند. نویسنده باید حدود موضوع را رعایت کند و به روشنی آن را توضیح دهد». 


🔴 اما از آنجایی که هدف اصلی این  نگارش مقالات علمی و دانشگاهی است، تعاریف جداگانه و تخصصی‌تری را می‌توان از این نوع مقالات داشت:

🎓 «مقاله یک نوشته آکادمیک است که نتایج یک پژوهش علمی را برای متخصصین یک حوزه نظری خاص ارائه می‌کند»

🎓 « مقاله علمی معمولاً در نتیجه پژوهش منطقی، ژرف و متمرکز نظری، عملی یا مختلط، به کوشش یک یا چند نفر در یک موضوع تازه و با رویکردی جدید با جهت دستیابی به نتایجی تازه، تهیه و منتشر می‌گردد» 


بنابراین، به بیان ساده می‌توان گفت که مقاله علمی، آن نوشتاری است که توسط یک یا چند پژوهشگر متخصص در مورد موضوعی خاص، با نظم و ساختار خاصی به رشته تحریر درآمده که در آن به ارائه نتایج پرداخته شده است. یک مقاله علمی (البته بسته به نوعش) در بیشتر مواقع ایده و یافته جدیدی را به همراه داشته و مخاطبانش دانشجویان و اساتید دانشگاهی 1 هستند. درواقع دانشمندان، محققان و دانشجویان از طریق نوشته‌های علمی  است که نتایج تحقیقات خود را به یکدیگر انتقال می‌دهند؛ ضمن آنکه این فرآیند مکتوب کردن و نشر دادن، موجب ایجاد یک پایگاه دانشی نیز می‌شود.



اهمـیت نگــارش مقــالــه
مهم‌ترین علت نگارش مقاله را می‌توان نشر و توسعه‌ی دانش دانست ولی دلایل مهم دیگری نیز وجود دارند که حاکی از اهمیت نگارش مقاله می‌باشند.

◾️ گرفتن پذیرش از دانشگاه‌های بین‌المللی معتبر برای تحصیلات تکمیلی 
◾️  یکی از معیارهای ارزیابی دانشجو در مصاحبه دوره دکتری 
◾️  یکی از معیارهای مؤثر برای استخدام به عنوان هیأت علمی 
◾️  ارتقای درجات علمی اساتید 
◾️  ارتقای شغلی 
◾️  ایجاد حس اعتماد به نفس در نویسنده

 


دسـته‌بنـدی نوشـته‌هـای علمـی و دانشگاهـی
قبل از دسته‌بندی مقاله‌های علمی نوعی دسته‌بندی از نوشته‌های علمی و دانشگاهی ارائه می‌شود که تقریباً در مورد کلیه نوشته‌های علمی و دانشگاهی عمومیت داشته و همه آن‌ها را به نوعی در برمی‌گیرد. این دسته‌بندی به قرار زیر است:

نوشـته‌هـای سطـح اول 
این نوشته‌ها و گزارش‌ها متعلق به آن تحقیقی هستند که توسط خود پژوهشگر یا با همکاری چند پژوهشگر به انجام رسیده است. این نوشته‌ها در مجلاتی به چاپ می‌رسند که در آن‌ها نوشته‌های علمی مذکور توسط کارشناسان و متخصصان مرتبط با موضوع نوشته، مورد بازنگری و بررسی دقیق قرار می‌گیرند در دروس بعدی در مورد فرآیند بازنگری و داوری به تفصیل صحبت خواهد شد
 

 معمولاً به این نوع نوشته‌ها مقاله  گفته می‌شود که دارای ساختاری خاص می‌باشند. مقاله مذکور معمولاً شامل ارکانی می‌باشد که به آن‌ها اجزای مقال گفته می‌شود که عبارتند از: سربرگ ، عنوان ، مشخصات نویسنده/ نویسندگان ، چکیده ، کلمات کلیدی ، مقدمه ، روش‌ها ، نتایج  (یافته‌ها )، بحث  (تجزیه و تحلیل )، نتیجه‌گیری ، تقدیرها ، ضمایم  و منابع .
 

به طور خلاصه می‌توان گفت این مقالات پس از ارسال به مجله و با نظر سردبیر  به دست کارشناسان مرتبط با موضوع مقاله یا همان داوران  سپرده می‌شود تا از هر لحاظ مورد بازنگری و قضاوت قرار گیرند تا مشخص شود ارزش چاپ یا بازنگری  مجدد دارد یا می‌بایست رد  شود. به این فرآیند بازنگری رسمی، بازنگری دقیق و متخصصانه  مقاله گفته می‌شود.

لازم به ذکر است که مطالب فوق‌الذکر صرفاً جهت آشنایی مقدماتی بوده و در دروس بعدی با جزییات تشریح خواهند شد.

بخش اعظم نوشته‌های سطح اول در مجلات علمی و تحقیقاتی  به چاپ می‌رسند، اما برخی از تحقیقات تحت عنوان رساله‌ها، پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دکتری و کارشناسی ارشد ، مقالات کنفرانسی  و گزارش‌ها  نیز به چاپ می‌رسند  . در دنیای علم، معمولاً سهم هر پژوهشگر در پیشرفت دانش به وسیله تعداد مقالات چاپ‌شده‌اش سنجیده می‌شود به‌ویژه آن مقالاتی که در مجلات بازنگری دقیق به چاپ رسیده‌اند.

نوشـته‌هـای سطـح دوم 
نوشته‌های سطح دوم شامل نشریاتی هستند که برای بیان حقایق و جزییات به منابع سطح اول استناد می‌کنند. از آنجایی که در این نوع نوشته‌ها هدف از نشر، خلاصه کردن و در هم آمیختن دانش در حوزه خاصی برای سایر پژوهشگران و دانشمندانی، که از قبل نسبت به آن موضوع مطلع هستند، است، دیگر نیازی نیست نگارندگان این‌گونه نوشته‌ها کار یا تحقیق در مورد موضوعی جدید را خودشان به‌ تنهایی انجام دهند اما نویسندگان این‌گونه نشریات معمولاً سابقه مطالعه در حوزه مورد نظر را دارا داشته‌اند و نوشته‌های سطح اولی را در همان حوزه به چاپ رسانده‌اند. نوشته‌های سطح دوم شامل مجلات مروری ، کتاب‌های انشایی  و کتاب‌های درسی و دانشگاهی ، کتاب‌های راهنما  می‌شود. اگرچه از لحاظ نگارش علمی ساختار این نوع نوشته‌ها با نوشته‌های سطح اول متفاوت است اما اکثر مراجع درج شده و به‌ کار رفته در این نوشته‌ها همان نوشته‌های سطح اول هستند.

 کاربرد نوشته‌های سطح دوم را می‌توان در دو مورد زیر خلاصه کرد:
  • پژوهشگران و دانشمندان برای بدست آوردن دیدی کلی در مورد آن حوزه‌های تحقیقاتی که به حوزه کاری خودشان مرتبط یا نزدیک است، به این نوع نوشته‌ها مراجعه می‌کنند. 
 
  •   پژوهشگران و دانشمندانی که قصد انجام تحقیق روی موضوع جدیدی را دارند برای آشنا ساختن خود با تحقیقات موجود درباره آن موضوع، به این نوع نوشته‌ها مراجعه می‌کنند.

نوشته‌هـای سطـح سـوم 
نوشته‌های سطح سوم برمبنای همان منابع سطح اول و سطح دوم تهیه و به چاپ می‌رسند ولی مخاطبان آن‌ها پژوهشگران و دانشمندانی هستند که در حوزه‌های علمی متفاوتی نسبت به موضوع اصلی انتشاریافته مشغول به کار هستند. چنین نشریاتی معمولاً به صورت عامه‌پسند نوشته شده و دارای ساختاری علمی نیستند. در این‌گونه نشریات معمولاً ارجاعی به نوشته‌های سطح  اول داده نمی‌شود. مجلات علمی ، خبرنامه‌ها ، مقالات علمی ، روزنامه‌ها، کتاب‌های درسی و دانشگاهی مقدماتی  و دایره المعارف ها  نمونه هایی از نوشته‌های سطح سوم هستند.


نوشـته‌هـای خـاکسـتری 

نوشته‌های خاکستری به آن منابعی از اطلاعات علمی اطلاق می‌شود که با روش‌های معمول نشر و توزیع نشده‌اند بنابراین شاید دسترسی به آن‌ها مشکل باشد. نوشته‌های خاکستری شامل موارد زیر می‌شوند:

◾️ پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و رساله‌های دکتری 
◾️ گزارشات فنی با توزیعی محدود 
◾️ مجلاتی که توسط گروه‌های ذینفع خاصی منتشر شده‌اند درحالیکه این گروه‌های ذینفع توزیع محدودی دارند 
◾️ چکیده‌های مقالات کنفرانسی و مجموعه مقالات کنفرانسی که فقط شرکت‌کننده‌های همان کنفرانس به آن مقالات دسترسی دارند
◾️ بیانیه‌های اثرات زیست‌محیطی 
◾️ برخی از انواع مستندات دولتی
◾️ نوعی سند اداری برای به دست آوردن شغل در کشورهای دیگر 
◾️ برخی از انواع مستندات اینترنتی


👈 لازم به ذکر است که استفاده از کلمه خاکستری برای این نوع نوشته‌ها به علت توزیع محدود آن‌ها و دسترسی سخت به آن‌هاست و اصلاً به این معنی نیست که این‌گونه نوشته‌ها ارزش علمی ندارند، حتی برخی از نوشته‌های خاکستری هستند که مورد بازنگری دقیق و داوری سخت‌گیرانه قرار گرفته‌اند و به عنوان نوشته‌های سطح اول به حساب می‌آیند.

توجه شود که در بعضی از مواقع شکل و ساختار یک نوشته یا نشریه ممکن است به درستی گویای این مطلب که آن نوشته یا نشریه در کدام‌یک از گروه‌های فوق‌الذکر قرار می‌گیرد، نباشد. برای مثال امکان دارد کتاب‌ها در هر یک از سه دسته اول قرار بگیرند. رساله‌  ای که ایده‌های جدیدی را ارائه می‌کنند شاید از لحاظ اثر و نتیجه به عنوان یک نوشته سطح اول به شمار آید درست همانند مقاله‌ای که مورد بازنگری یا داوری دقیق قرار گرفته است، )البته در مورد مقالات خیلی بلند و مفصل یا کتاب‌ها به جای واژه داور از واژه خواننده  استفاده می‌شود) درحالی‌که ممکن است یک دایره المعارف یا یک مقاله علمی یا مجله‌ای که توسط یک برنده‌ی جایزه‌ی نوبل نوشته شده است به عنوان یک نوشته سطح سوم به حساب آید.

مثال دیگر در مورد مقالات کنفرانسی است. مقالاتی که در کنفرانس‌های ملی، منطقه‌ای یا بین‌المللی، کارگاه‌ها  یا نشست‌های علمی  ارائه می‌شوند تنها در صورتی متعلق به دسته نوشته‌های سطح اول هستند که مورد بازنگری و داوری دقیق قرار گیرند و به چاپ برسند. به عبارت دیگر، اگر این مقالات مورد داوری و بازنگری دقیق قرار نگیرند جزو نوشته‌های سطح اول نیستند حتی اگر در قالب کتاب یا مجله به چاپ برسند.

دســته‌بندی مقــالات علمــی
قبل از ارائه دسته‌بندی تخصصی مقالات علمی، ابتدا دو دسته‌بندی کلی از آن‌ها ارائه می‌شود:
 مقالات علمی متخصصانه بازنگری شده : مقالاتی هستند که توسط متخصصان و کارشناسان مرتبط با موضوع مقاله مورد بازنگری و بررسی دقیق قرار گرفته‌اند و دارای ویژگی‌های زیر هستند:

◾️  این مقالات توسط پژوهشگران و دانشگاهیان نوشته می‌شوند. )نام دانشگاه یا مؤسسه تحقیقاتی بر روی مقاله درج می‌شود )
◾️    دارای ساختاری خاص و مشخص می‌باشند.
◾️    دارای چکیده و فهرست کتب  می‌باشند.
◾️    زبان نوشتاری آن‌ها، زبان تخصصی حوزه علمی مرتبط با موضوع آن مقاله است.


مقالات علمی خبری/عمومی : مقالاتی هستند بازنگری آن‌ها محدود و غیرتخصصی است و شاید برای تحقیقات تخصصی مناسب نباشند. این مقالات دارای ویژگی‌های زیر هستند

◾️    توسط روزنامه‌نویسان یا نویسندگانی تألیف می‌شود که شاید در موضوع مقاله هیچ‌گونه تخصصی ندارند
◾️     به ندرت دارای چکیده و فهرست کتب می‌باشند
◾️     این مقالات دارای ساختاری خاص و مشخص نمی‌باشند
◾️    به زبان عمومی و غیرتخصصی که برای عموم قابل فهم است به نگارش درمی‌آیند.


از آنجایی که تمرکز این دروس بر روی مقالات علمی متخصصانه بازنگری شده است، لذا بررسی دقیق‌تری روی این نوع از مقالات علمی صورت می‌گیرد. در مورد این مقالات دسته‌بندی‌های گوناگونی ارائه شده است که بر اساس محتوا و اهداف مقاله با هم تفاوت دارند ولی در اینجا به بیان سه دسته از آن‌ها اکتفا می‌شود که به ترتیب زیر هستند:

مقـالات اصلـی 
نام‌های دیگری مانند مقاله‌ی تجربی، مقاله‌ی پژوهشی یا تحقیقی و پژوهش اصیل نیز برای مقاله‌ی اصلی به کار برده‌اند. در این مقالات نویسنده یا نویسندگان به بیان مطالعات و آزمایش‌های تجربی خود و نتایج حاصل از آن‌ها می‌پردازند در حالی که این مطالعات و آزمایش‌ها برای اولین بار است که به انجام رسیده‌اند. به بیان ساده‌تر این مقالات حاصل پژوهش‌های جدیدی هستند که قبلاً مانند آن‌ها انجام نشده است. این مقالات غالباً زیرمجموعه نوشته‌های سطح اول هستند. بنابراین دارای ساختاری خاص و مشخص هستند و اجزای مقاله (بخش 1-4-1 را ببینید) را دارا می‌باشند. (البته این امکان وجود دارد سلیقه‌های مجلات در جزییات متفاوت باشند ولی معمولاً در کلیت امر تفاوتی با یکدیگر ندارند) مقالات مذکور متداول‌ترین مقالات در بین مقالات علمی هستند و به نوعی می‌توان گفت فرصت بیشتری را برای چاپ شدن دارند؛ (البته بعد از بازنگری و داوری متخصصانه) چرا که از تنوع بیشتری برخوردار هستند. در ضمن هدف از ارائه این دروس نحوه نگارش این گونه مقالات می‌باشد.

مقــالات مــروری 
نام دیگری که برای این نوع مقالات به‌کاربرده می‌شود مقاله‌ی مرور ادبیات  است. همان‌طور که از نام این مقالات پیداست، ابتدا موضوعی خاص انتخاب شده سپس مرور منتقدانه‌ای بر روی تحقیقات پیشین که در زمینه آن موضوع خاص انجام شده است، صورت می‌گیرد و پیش زمینه‌ای از آن موضوع ارائه می‌شود. مقالات مذکور همانند مقالات اصلی مورد داوری و بازنگری متخصصانه قرار می‌گیرند و هر دو در مجلات یکسانی به چاپ می‌رسند با این تفاوت که چون در مقالات مروری قرار نیست نتایج جدید حاصل یک پژوهش جدید گزارش شود، پس قسمت اطلاعات مورد نیاز تحقیق و روش‌ها یا طراحی و متدولوژی را ندارند. این مقالات توسط کسانی نوشته می‌شوند که در آن موضوع خاص از تجربه‌ی کافی برخوردارند و اشراف کاملی بر روی موضوع مورد نظر دارند. آن‌ها پس از نقد و ارزیابی مطالعات قبلی موارد زیر را نشان می‌دهند:
 
  1. تاکنون چه چیزهایی در باب آن موضوع یافت شده و چه اکتشافاتی صورت گرفته است.
  2. روند پیشرفت مطالعات پیشین را در مورد آن موضوع مشخص می‌کنند.
  3. در چه قسمت‌هایی از آن موضوع مطالعات کافی صورت نگرفته و نیاز به مطالعه و تحقیق بیشتر است.
  4. چه قسمت‌هایی از آن موضوع هنوز بکر و دست‌ نخورده است که برای انجام تحقیقی جدید مناسب هستند.

مقــالات نظــری 
در این مقالات، نویسنده بر اساس نقد، تحلیل و ارزیابی مطالعات و تحقیقات پیشین، یک نظریه تازه مطرح می‌کند. امکان دارد نویسنده‌ی یک مقاله‌ی نظری، بر پایه‌ی مستندات و به طور مستدل از نظریه‌ای حمایت کند و یا حتی آن نظریه را مورد تردید قرار دهد.

➕ بیشتر بخوانید:
آشنایی با مجلات علمی و مقاله نویسی (بخش سوم)
 

0 دیدگاه

تاکنون دیدگاهی برای این پست درج نشده است!

سوال یا دیدگاه شما (پاسخ از کاربران و کارشناسان ویکی گرام )

captcha

آخرین توئیت ها

#مهاجرت من میخوام به آلمان مهاجرت کنم.
1 هفته پیش

سلام
کسی تونسته یه اختراع به ثبت برسونه و در مرکزرشد دانشگاه هم فعاله و یه دفتر داره چطوری میتونه به استرالیا مهاجرت کنه؟
2 ماه پیش

سلام. لطفا راجع به بورسیه زیر شاخه های رشته هنر راهنمایی میفرمایید.ممنون
2 ماه پیش